Γιάννης Ρίτσος (1909-1990)

Addthis

Visualizza immagine di origine

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Γιάννης Ρίτσος (1909-1990)

Γεννήθηκε στη Μονεμβασιά στις 14 Μαΐου 1909. Πήγε σχολείο στο Γύθειο και το 1925 εγκαταστάθηκε στην Αθήνα. Εργάστηκε ως δακτυλογράφος και αντιγραφέας σε συμβολαιογραφείο. Το 1926 έπαθε φυματίωση και έμεινε 3 χρόνια στο νοσοκομείο «Σωτηρία». Ύστερα δούλεψε ως ηθοποιός και χορευτής. Το 1933 προσχώρησε στο πολιτιστικό κίνημα της Αριστεράς «Πρωτοπόροι» και το 1934 άρχισε να συνεργάζεται με την εφημερίδα «Ριζοσπάστης». Το 1936 η δικτατορία Μεταξά διέταξε να κατασχεθούν και να καούν τα τελευταία αντίγραφα της συλλογής «Επιτάφιος» στους στύλους του Ολυμπίου Διός μαζί με βιβλία άλλων συγγραφέων. Πέρασε την κατοχή στην Αθήνα και το 1944 ανέβηκε στην Κοζάνη ως συνεργάτης στο «Λαϊκό θέατρο Μακεδονίας». Από το 1948 ως το 1952 έζησε στην εξορία (στη Λήμνο, τη Μακρόνησο και τον Άγιο Ευστράτιο). Το 1967 εξορίστηκε στη Γυάρο και τη Λέρο και μετά τέθηκε σε απομόνωση στο Καρλόβασι της Σάμου. Οι εκτοπίσεις του προκάλεσαν την ομαδική διαμαρτυρία ανθρώπων των γραμμάτων και των τεχνών από όλη την υφήλιο. Προτάθηκε 7 φορές για το Νόμπελ Λογοτεχνίας και του απονεμήθηκε το βραβείο Λένιν το 1977. Το 1975 αναγορεύτηκε επίτιμος διδάκτορας του Α.Π.Θ. Εμφανίστηκε στα γράμματα ως μαθητής το 1921 με ποιήματα στο περιοδικό του Γρ. Ξενόπουλου «Η διάπλασις των παίδων» και με ποιήματα και πεζογραφήματα στο φιλολογικό παράρτημα της Μεγάλης Ελληνικής Εγκυκλοπαίδειας (εκδ. Πυρσός) το διάστημα 1927-1928. Δημοσίευσε τα πρώτα του ποιήματα σε ελεύθερο στίχο στο περιοδικό «Νέα Γράμματα» το 1936 με το ψευδώνυμο Κ. Ελευθερίου. Από το 1957 ως το 1976 μετέφρασε μια σειρά γραπτών ξένων ποιητών. Πέθανε στην Αθήνα στις 11 Νοεμβρίου 1990. Ποιητικές συλλογές: «Τρακτέρ», 1934 «Πυραμίδες», 1935 «Επιτάφιος», 1936 «Το τραγούδι της αδελφής μου», 1937 «Εαρινή συμφωνία», 1938 «Το εμβατήριο του ωκεανού», 1940 «Παλιά μαζούρκα σε ρυθμό βροχής», 1943 «Δοκιμασία», 1943 «Ο σύντροφός μας», 1945 «Ο άνθρωπος με το γαρύφαλλο», 1952 «Αγρύπνια», 1954 «Πρωινό άστρο», 1955 «Η σονάτα τού σεληνόφωτος», 1956 «Χρονικό», 1957 «Αποχαιρετισμός», 1957 «Υδρία», 1957 «Χειμερινή διαύγεια», 1957 «Πέτρινος χρόνος», 1957 «Οι γειτονιές τού κόσμου», 1957 «Όταν έρχεται ο ξένος», 1958 «Ανυπόταχτη πολιτεία», 1958 «Η αρχιτεκτονική των δέντρων», 1958 «Οι γερόντισσες κι η θάλασσα», 1958 «Το παράθυρο», 1960 «Η γέφυρα», 1960 «Ο Μαύρος Άγιος», 1961 «Ποιήματα (Α' Τόμος)», 1961 «Ποιήματα (Β' Τόμος)», 1961 «Το νεκρό σπίτι», 1962 «Κάτω απ' τον ίσκιο του βουνού», 1962 «Το δέντρο της φυλακής και οι γυναίκες», 1963 «12 ποιήματα για τον Καβάφη», 1963 «Μαρτυρίες (Σειρά πρώτη)», 1963 «Ποιήματα (Γ' Τόμος)», 1964 «Παιχνίδια τ' ουρανού και του νερού», 1964 «Φιλοκτήτης», 1965 «Ρωμιοσύνη», 1966 «Ορέστης», 1966 «Μαρτυρίες (Σειρά δεύτερη)», 1966 «Όστραβα», 1967 «Πέτρες, επαναλήψεις, κιγκλίδωμα», 1972 «Η Ελένη», 1972 «Χειρονομίες», 1972 «Τέταρτη διάσταση», 1972 «Η επιστροφή της Ιφιγένειας», 1972 «Χρυσόθεμις», 1972 «Ισμήνη», 1972 «Δεκαοχτώ λιανοτράγουδα της πικρής πατρίδας», 1973 «Διάδρομος και σκάλα», 1973 «Γκραγκάντα», 1973 «Σεπτήρια και Δαφνηφόρια», 1973 «Ο αφανισμός τής Μήλος», 1974 «Ύμνος και θρήνος για την Κύπρο», 1974 «Καπνισμένο τσουκάλι», 1974 «Κωδωνοστάσιο», 1974 «Χάρτινα», 1974 «Ο τοίχος μέσα στον καθρέφτη», 1974 «Η Κυρά των Αμπελιών», 1975 «Η τελευταία προ Ανθρώπου Εκατονταετία», 1975 «Τα επικαιρικά», 1975 «Ποιήματα (Δ' Τόμος)», 1975 «Το Υστερόγραφο της Δόξας (Άρης Βελουχιώτης)», 1975 «Ημερολόγια εξορίας», 1975 «Μαντατοφόρες», 1975 «Θυρωρείο», 1976 «Το μακρινό», 1977 «Γίγνεσθαι», 1977 «Το ρόπτρο», 1987 «Γραφή Τυφλού», 1987 «Τα ερωτικά», 1987 «Ανταποκρίσεις», 1987 Δοκίμια: «Μελετήματα», 1974 Θέατρο: «Πέρα από τον ίσκιο των κυπαρισσιών», 1958 «Μια γυναίκα πλάι στη θάλασσα», 1959 [Κύρια πηγή για το βιογραφικό και την εργογραφία του Γιάννη Ρίτσου: «Η ελληνική ποίηση, Ανθολογία - Γραμματολογία» του Αλέξανδρου Αργυρίου, εκδ. Σοκόλη, τόμος δ' (Νεωτερικοί ποιητές μεσοπολέμου), Αθήνα 2000] Ποιήματα δημοσιευμένα στο Translatum: • H σονάτα τού σεληνόφωτος - Η σονάτα τού σεληνόφωτος (1956) • Δεκαοχτώ λιανοτράγουδα της πικρής πατρίδας - Δεκαοχτώ λιανοτράγουδα της πικρής πατρίδας (1973) • Άνεμοι στα δειλινά προάστια (VIII) - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Α' Τόμος)» (έκδ. 1978) • Δοκιμασία (απόσπασμα) - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Α' Τόμος)» (έκδ. 1978) • Εαρινή συμφωνία (II) - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Α' Τόμος)» (έκδ. 1978) • Εαρινή συμφωνία (III) - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Α' Τόμος)» (έκδ. 1978) • Εαρινή συμφωνία (VI) - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Α' Τόμος)» (έκδ. 1978) • Εαρινή συμφωνία (X) - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Α' Τόμος)» (έκδ. 1978) • Εαρινή συμφωνία (XVI) - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Α' Τόμος)» (έκδ. 1978) • Επιτάφιος (I) - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Α' Τόμος)» (έκδ. 1978) • Επιτάφιος (III) - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Α' Τόμος)» (έκδ. 1978) • Επιτάφιος (VI) - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Α' Τόμος)» (έκδ. 1978) • Επιτάφιος (VIII) - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Α' Τόμος)» (έκδ. 1978) • Επιτάφιος (XVII) - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Α' Τόμος)» (έκδ. 1978) • H ραψωδία τού γυμνού φωτός (I) - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Α' Τόμος)» (έκδ. 1978) • H τελευταία Π.Α. εκατονταετία (απόσπασμα) - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Α' Τόμος)» (έκδ. 1978) • Μόνωση - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Α' Τόμος)» (έκδ. 1978) • Μύθος - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Α' Τόμος)» (έκδ. 1978) • Ο λύχνος τών φτωχών και ταπεινών - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Α' Τόμος)» (έκδ. 1978) • Ο μικρός αδελφός των γλάρων (XIX) - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Α' Τόμος)» (έκδ. 1978) • Ο μικρός αδελφός των γλάρων (XX) - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Α' Τόμος)» (έκδ. 1978) • Ο ξένος (XV) - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Α' Τόμος)» (έκδ. 1978) • Παλιά μαζούρκα σε ρυθμό βροχής - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Α' Τόμος)» (έκδ. 1978) • Παραδοχή - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Α' Τόμος)» (έκδ. 1978) • Παραμονές ήλιου (VIII) - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Α' Τόμος)» (έκδ. 1978) • Πίσω απ' το τελευταίο σύνορο (VII) - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Α' Τόμος)» (έκδ. 1978) • Σαββατόβραδο στη συνοικία τού φθινοπώρου (απόσπασμα) - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Α' Τόμος)» (έκδ. 1978) • Το εμβατήριο του ωκεανού (απόσπασμα) - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Α' Τόμος)» (έκδ. 1978) • Το τραγούδι της αδελφής μου (απόσπασμα) - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Α' Τόμος)» (έκδ. 1978) • Ωδή στη χαρά (απόσπασμα) - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Α' Τόμος)» (έκδ. 1978) • Αναφυλλητό (V) - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Β' Τόμος)» (1961) • Αναφυλλητό (XXXVI) - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Β' Τόμος)» (1961) • Ανυπόταχτη πολιτεία (XIX) - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Β' Τόμος)» (1961) • Απόγευμα - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Β' Τόμος)» (1961) • Γυναίκες - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Β' Τόμος)» (1961) • Ειρήνη - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Β' Τόμος)» (1961) • Ένα πρόσωπο - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Β' Τόμος)» (1961) • Η βάρδια τού αποσπερίτη (7. Κλειδωμένη πόρτα) - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Β' Τόμος)» (1978) • H κυρά των αμπελιών (III) - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Β' Τόμος)» (έκδ. 1978) • Καπνισμένο τσουκάλι (Είταν μακρύς ο δρόμος ως εδώ...) - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Β' Τόμος)» (έκδ. 1978) • Καπνισμένο τσουκάλι (Τούτες τις μέρες ο άνεμος μας κυνηγάει...) - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Β' Τόμος)» (έκδ. 1978) • Πρωινό Άστρο (απόσπασμα) - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Β' Τόμος)» (έκδ. 1978) • Ρωμιοσύνη (I) - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Β' Τόμος)» (1978) • Ρωμιοσύνη (III) - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Β' Τόμος)» (1978) • Ρωμιοσύνη (IV) - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Β' Τόμος)» (1978) • Σιωπηλή εποχή (απόσπασμα) - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Β' Τόμος)» (1978) • Σχήμα τής απουσίας (I) - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Β' Τόμος)» (1978) • Σχήμα τής απουσίας (IX) - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Β' Τόμος)» (1978) • Το ποτάμι κι εμείς (Η σιωπή δυο ανθρώπων) - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Β' Τόμος)» (1978) • Αποχαιρετισμός (Ποτέ δεν θα μπορούσα να πιστέψω...) - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Γ' Τόμος)» (1978) • Αποχαιρετισμός (Τέλειωσαν πια τα ψέματα...) - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Γ' Τόμος)» (1978) • Απουσία - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Γ' Τόμος)» (1978) • Ασκήσεις (Το ανέκφραστο) - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Γ' Τόμος)» (1978) • Η γέφυρα (Δε μας εξευτελίζουν οι μικρές ανάγκες μας...) - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Γ' Τόμος)» (1978) • Κυκλική δόξα (1. Η δίψα και το ανένδοτο άστρο) - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Γ' Τόμος)» (1978) • Μελέτη τού χρόνου (I - III) - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Γ' Τόμος)» (1978) • Ο τελευταίος κι ο πρώτος τού Λίντιτσε (Δεν ήθελα να θυμάμαι...) - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Γ' Τόμος)» (1978) • Ακεραίωση - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Δ' Τόμος)» (1978) • Δελφοί (απόσπασμα) - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Δ' Τόμος)» (1978) • Διακοπές - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Δ' Τόμος)» (1978) • Διάρκεια - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Δ' Τόμος)» (1978) • Ελευθερία - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Δ' Τόμος)» (1978) • Επανάληψη - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Δ' Τόμος)» (1978) • Η ώρα των ποιμένων (απόσπασμα) - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Δ' Τόμος)» (1978) • Νύχτες καλοκαιριού - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Δ' Τόμος)» (1978) • Νύξεις (απόσπασμα) - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Δ' Τόμος)» (1978) • Ο οδηγός τού ασανσέρ (απόσπασμα) - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Δ' Τόμος)» (1978) • Ο Φαροφύλακας (απόσπασμα) - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Δ' Τόμος)» (1978) • Τα βράδια τού καλοκαιριού - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Δ' Τόμος)» (1978) • Άρης Βελουχιώτης (IV) - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Ε' Τόμος)» (1978) • Ημερολόγιο εξορίας (1) - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Ε' Τόμος)» (1978) • Ο άνθρωπος με το γαρύφαλλο - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Ε' Τόμος)» (1978) • Ο Μαύρος Άγιος (VII) - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Ε' Τόμος)» (1978) • Οι γειτονιές τού κόσμου (Γ') - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Ε' Τόμος)» (1978) • Παντού μας περίμενε η Ελλάδα - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Ε' Τόμος)» (1978) • Πέτρινος χρόνος - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Ε' Τόμος)» (1978) • Στον Άρη (I) - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Ε' Τόμος)» (1978) • Το χρέος των ποιητών - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Ε' Τόμος)» (1978) • Αίας (απόσπασμα) - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Στ' Τόμος)» (1978) • Η Ελένη (απόσπασμα) - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Στ' Τόμος)» (1978) • Η επιστροφή τής Ιφιγένειας (απόσπασμα) - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Στ' Τόμος)» (1978) • Ισμήνη (απόσπασμα) - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Στ' Τόμος)» (1978) • Κάτω απ' τον ίσκιο τού βουνού (απόσπασμα) - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Στ' Τόμος)» (1978) • Ορέστης - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Στ' Τόμος)» (1978) • Περσεφόνη (απόσπασμα) - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Στ' Τόμος)» (1978) • Το νεκρό σπίτι (απόσπασμα) - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Στ' Τόμος)» (1978) • Το παράθυρο (απόσπασμα) - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Στ' Τόμος)» (1978) • Φαίδρα (απόσπασμα) - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Στ' Τόμος)» (1978) • Φιλοκτήτης (απόσπασμα) - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Στ' Τόμος)» (1978) • Χειμερινή διαύγεια (απόσπασμα) - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Στ' Τόμος)» (1978) • Χρυσόθεμις (απόσπασμα) - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Στ' Τόμος)» (1978) • Γκραγκάντα (4) - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Ζ' Τόμος)» (1978) • Ημερολόγιο μιας βδομάδας - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Ζ' Τόμος)» (1978) • Κωδωνοστάσιο (απόσπασμα) - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Ζ' Τόμος)» (1978) • Το δίχτυ (απόσπασμα) - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Ζ' Τόμος)» (1978) • Το σώμα και το αίμα (XII) - συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα (Ζ' Τόμος)» (1978) • Σάρκινος λόγος (I) - Τα ερωτικά (1981) • Επιλογικό - Αργά πολύ αργά μέσα στη νύχτα (1991) • Το τελευταίο καλοκαίρι - Αργά πολύ αργά μέσα στη νύχτα (1991) • Στην οδό που δεν ονομάστηκε «οδός Παζολίνι» - Ανθολογία Γιάννη Ρίτσου (2000) Σύνδεσμοι • Έτος Γιάννη Ρίτσου το 2009‎ • 100 χρόνια από τη γέννησή του • Το Translatum τιμά τον Γιάννη Ρίτσο!‎ • Ο Γιάννης Ρίτσος μιλάει για τη σεμνοτυφία στην τέχνη‎ Γιάννης Ρίτσος, Γυναίκες « Reply #1 on: 11 Jan, 2009, 04:18:11 » [Από τη σειρά Παρενθέσεις (1946-1947)] Γιάννης Ρίτσος, Γυναίκες Είναι πολύ μακρινές οι γυναίκες. Τα σεντόνια τους μυρίζουν καληνύχτα. Ακουμπάνε το ψωμί στο τραπέζι για να μη νιώσουμε πως λείπουν. Τότε καταλαβαίνουμε πως φταίξαμε. Σηκωνόμαστε απ' την καρέκλα και λέμε: «Κουράστηκες πολύ σήμερα», ή «άσε, θ' ανάψω εγώ τη λάμπα». Όταν ανάβουμε το σπίρτο, εκείνη στρέφει αργά πηγαίνοντας με μιαν ανεξήγητη προσήλωση προς την κουζίνα. Η πλάτη της είναι ένα πικραμένο βουναλάκι φορτωμένο με πολλούς νεκρούς - τους νεκρούς της φαμίλιας, τους δικούς της νεκρούς και τον δικό σου. Ακούς το βήμα της να τρίζει στα παλιά σανίδια ακούς τα πιάτα να κλαίνε στην πιατοθήκη κι ύστερα ακούγεται το τραίνο που παίρνει τους φαντάρους για το μέτωπο. Από τη συγκεντρωτική έκδοση Ποιήματα [Β' Τόμος] (1961) « Last Edit: 21 Jul, 2009, 15:42:53 by wings » Γιάννης Ρίτσος, Δοκιμασία (Ω Μούσα, εσύ...) « Reply #2 on: 11 Jan, 2009, 14:10:04 » [Από τη σειρά Τρακτέρ (1930-1934)] Γιάννης Ρίτσος, Δοκιμασία (απόσπασμα) Ω Μούσα, εσύ κάθε θρασύ μερεύεις ήχο στο θαλασσί γράφεις χρυσή αυγή : το στίχο. Μες το τεφρό βράδυ, ελαφρό υψώνω χέρι ίδιο φτερό και στο νερό η μορφή του χαίρει. Ο αυλός σφυρά και τα' αργυρά φορώ και πάλι μέθης χαρά με πλημμυρά κ' η νιότη πάλλει. Μια μυγδαλιά μες στα παλιά ανθίζει ερείπια και τα πουλιά χτίζουν φωλιά σε τείχη τρύπια. Φιλιά σκορπώ σα ν' αγαπώ και τον εαυτό μου κι όταν σιωπώ και το σκοπό ακούω του εντόμου. Φως αμυδρό πέφτει ιλαρό στ' ωχρό μου στόμα κι όλο αντιδρώ με πνεύμα αδρό κι ας είμαι πτώμα. Είμαι η ψυχή τέρμα κι αρχή όλου του κόσμου λυγμών βροχή στάζει κι αχεί πάντοτε εντός μου. Είμαι ερπετό κι όμως πετώ μακριά στα πλάτια και φυλαχτό το φως κρατώ στα κλειστά μάτια. Από τη συγκεντρωτική έκδοση Ποιήματα [Α' τόμος] (έκδ. 1978) « Last Edit: 21 Jul, 2009, 15:43:23 by wings » Γιάννης Ρίτσος, Μόνωση « Reply #3 on: 12 Jan, 2009, 17:54:00 » [Από τη σειρά Πυραμίδες (1930-1935)] Γιάννης Ρίτσος, Μόνωση Θε μου, πού πήγαν οι άνθρωποι; Πού πήγε η ευωδία του νεανικού μου δέρματος κ' η θέρμη των ήλιων; Φθίνω στο σπίτι των σκιών και λιώνω την καρδιά, μια χρυσαλλίδα, στις χλωμές σελίδες των βιβλίων. Η αγάπη, μάταια, κάποτε, με θλίψη μου γελά – είμαι μακριά κι απ' τα γλυκά βλέμματα των οικείων. Πάνω απ' της ρούγας τα σκυφτά χαμόσπιτα, ψηλά, στο χρυσό δείλι, γράφομαι βαρύς κ' εξαίσιος κίων. Κι όμως τα βράδια νοσταλγώ: στον ίσκιο ενός καλού κι αγαπημένου φίλου αβρά να γείρω να ξεϊδρώσω – ρόδο που φύτρωσε άγονα στην άμμο του γιαλού, του βλέμματος να ρουφώ τη ζαφειρένια δρόσο. Ν' ακούω κοντά μου μια καρδιά να πάλλει δυνατά, ένας παλμός ν' ανθεί για με και να κρατώ ένα χέρι στα λυπημένα χέρια μου, κι ο νους μου να κοιτά τη λάμψη του στα μάτια ενός που δέχεται και χαίρει. Νάχουν σκοπό και προορισμό της νιότης μου οι παλμοί, στιλπνοί καρποί να δένονται σε πρόθυμα κλωνάρια κι όχι, καθώς των ασκητών οι εσπερινοί ψαλμοί, να πνίγονται σε σιωπηλά, πένθιμα σεμινάρια. Κι όταν της νύχτας ο άνεμος την πόρτα μας βροντά κ' έντρομος το γκρεμό παλιάς πληγής θ' αναθυμιέμαι, να τον καλώ γοερά, κι αυτός γλυκά να μου απαντά, κι αχνά χαμογελώντας του, πάλι ν' αποκοιμιέμαι. Από τη συγκεντρωτική έκδοση Ποιήματα [Α' Τόμος] (έκδ. 1978) « Last Edit: 21 Jul, 2009, 15:43:37 by wings » Γιάννης Ρίτσος, Ωδή στη χαρά (Ω Χαρά, στα λαμπερά, ιερά νερά...) « Reply #4 on: 13 Jan, 2009, 17:39:20 » [Από τη σειρά Πυραμίδες (1930-1935)] Γιάννης Ρίτσος, Ωδές Στον Κωστή Παλαμά «Ωδή στη χαρά» (απόσπασμα) Ω Χαρά, στα λαμπερά, ιερά νερά σκέψης νέας, αντιφέγγει τ' όραμά Σου. Να φυτρώσεις των ανθρώπων ετοιμάσου τα φτερά. Όχι αγέρας, μήτε σύννεφο χρυσό που τα μάτι' αλληθωρίζουν να τοξεύουν. Χέρια μπρούντζινα στο μπρούντζο Σε λαξεύουν κολοσσό. Δεν προσέχεις του ζητιάνου το κερί στα φαράγγια που δακρύων κυλούσε κρήνη των θαυμάτων Σου θ' ανθίσουν τώρα οι κρίνοι δροσεροί. Τους πυλώνες που τους κράτησαν κλειστούς – σκλάβα, Εσύ που με θεό Σ' είχαν κοιμίσει – τους γκρεμίζουν αλαλάζοντας τα μίση με λοστούς. Στων ονείρων τους ναούς γονατιστοί σε δεήσεις δεν σταυρώνουνε τα χέρια. Έχεις όποιον τους λυγμούς κάνει μαχαίρια εραστή. ... Από τη συγκεντρωτική έκδοση Ποιήματα [Α' τόμος] (1978) « Last Edit: 21 Jul, 2009, 15:44:22 by wings » Γιάννης Ρίτσος, Επιτάφιος (I) « Reply #5 on: 14 Jan, 2009, 21:42:14 » [Από τη σειρά Επιτάφιος (1936)] Γιάννης Ρίτσος, Επιτάφιος (Θεσσαλονίκη. Μάης του 1936. Μια μάνα, καταμεσής του δρόμου, μοιρολογάει το σκοτωμένο παιδί της. Γύρω της και πάνω της, βουίζουν και σπάζουν τα κύματα των διαδηλωτών των απεργών καπνεργατών. Εκείνη συνεχίζει το θρήνο της): Γιε μου, σπλάχνο των σπλάχνων μου, καρδούλα της καρδιάς μου, πουλάκι της φτωχιάς αυλής, ανθέ της ερημιάς μου, Πώς κλείσαν τα ματάκια σου και δε θωρείς που κλαίω και δε σαλεύεις, δε γρικάς τα που πικρά σου λέω; Γιόκα μου, εσύ που γιάτρευες κάθε παράπονο μου, που μάντευες τι πέρναγα κάτου απ' το τσίνορό μου, Τώρα δε με παρηγοράς και δε μου βγάζεις άχνα και δε μαντεύεις τις πληγές που τρώνε μου τα σπλάχνα; Πουλί μου, εσύ που μούφερνες νεράκι στην παλάμη πώς δε θωρείς που δέρνουμαι και τρέμω σαν καλάμι; Στη στράτα εδώ καταμεσής τ᾿ άσπρα μαλλιά μου λύνω και σου σκεπάζω της μορφής το μαραμένο κρίνο. Φιλώ το παγωμένο σου χειλάκι που σωπαίνει κι είναι σα να μου θύμωσε και σφαλιγμένο μένει. Δε μου μιλείς κι η δόλια εγώ τον κόρφο δες, ανοίγω και στα βυζιά που βύζαξες τα νύχια, γιε μου, μπήγω. Από τη συγκεντρωτική έκδοση Ποιήματα [Α' Τόμος] (1978) « Last Edit: 16 Nov, 2010, 13:40:00 by wings » Γιάννης Ρίτσος, Επιτάφιος (III) « Reply #6 on: 15 Jan, 2009, 17:35:57 » [Από τη σειρά Επιτάφιος (1936)] Γιάννης Ρίτσος, Επιτάφιος ΙΙΙ Μαλλιά σγουρά που πάνω τους τα δάχτυλα περνούσα τις νύχτες που κοιμόσουνα και πλάι σου ξαγρυπνούσα, Φρύδι μου, γαϊτανόφρυδο και κοντυλογραμμένο, καμάρα που το βλέμμα μου κούρνιαζε αναπαμένο, Μάτια γλαρά που μέσα τους αντίφεγγαν τα μάκρη πρωινού ουρανού, και πάσκιζα μην τα θαμπώσει δάκρυ, Χείλι μου μοσκομύριστο που ως λάλαγες ανθίζαν λιθάρια και ξερόδεντρα κι αηδόνια φτερουγίζαν, Στήθεια πλατιά σαν τα στρωτά φτερούγια της τρυγόνας που πάνωθε τους κόπαζε κ' η πίκρα μου κι ο αγώνας, Μπούτια γερά σαν πέρδικες κλειστές στα παντελόνια που οι κόρες τα καμάρωναν το δείλι απ' τα μπαλκόνια, Και γω, μη μου βασκάνουνε, λεβέντη μου, τέτοιο άντρα, σου κρέμαγα το φυλαχτό με τη γαλάζια χάντρα, Μυριόριζο, μυριόφυλλο κ' ευωδιαστό μου δάσο, πώς να πιστέψω η άμοιρη πως μπόραε να σε χάσω; Από τη συγκεντρωτική έκδοση Ποιήματα [Α' Τόμος] (1978) « Last Edit: 18 Nov, 2010, 00:51:55 by wings » Γιάννης Ρίτσος, Επιτάφιος (VI) « Reply #7 on: 17 Jan, 2009, 19:33:23 » [Από τη σειρά Επιτάφιος (1936)] Γιάννης Ρίτσος, Επιτάφιος VI Μέρα Μαγιού μού μίσεψες, μέρα Μαγιού σε χάνω, άνοιξη, γιε, που αγάπαγες κι ανέβαινες απάνω Στο λιακωτό και κοίταζες και δίχως να χορταίνεις άρμεγες με τα μάτια σου το φως της οικουμένης Και με το δάχτυλο απλωτό μού τάδειχνες ένα-ένα τα όσα γλυκά, τα όσα καλά κι αχνά και ροδισμένα Και μούδειχνες τη θάλασσα να φέγγει πέρα, λάδι, και τα δεντρά και τα βουνά στο γαλανό μαγνάδι Και τα μικρά και τα φτωχά, πουλιά, μερμήγκια, θάμνα, κι αυτές τις διαμαντόπετρες που ίδρωνε δίπλα η στάμνα. Μα, γιόκα μου, κι αν μούδειχνες τ' αστέρια και τα πλάτια, τάβλεπα εγώ πιο λαμπερά στα θαλασσιά σου μάτια. Και μου ιστορούσες με φωνή γλυκειά, ζεστή κι αντρίκια τόσα όσα μήτε του γιαλού δε φτάνουν τα χαλίκια Και μούλεες, γιε, πως όλ' αυτά τα ωραία θάναι δικά μας, και τώρα εσβήστης κ' έσβησε το φέγγος κ' η φωτιά μας. Από τη συγκεντρωτική έκδοση Ποιήματα [Α' Τόμος] (1978) « Last Edit: 18 Nov, 2010, 18:34:50 by wings » Γιάννης Ρίτσος & Μίκης Θεοδωράκης, Επιτάφιος (Μέρα Μαγιού μού μίσεψες) « Reply #8 on: 17 Jan, 2009, 19:49:50 » Το ποίημα που μόλις δημοσίευσε ο Ανδρέας έχει μεγάλη ιστορία και με τη σειρά του πέρασε στην ιστορία, όπως και ολόκληρη η συλλογή «Επιτάφιος» του 1936. Αντιγράφω σχετικό απόσπασμα από την εφημερίδα ΤΟ ΒΗΜΑ (1η Μαΐου 2005): Σημαντικοί δημιουργοί Οι μεγάλες περίοδοι, που αποτελούν πεδίο δημιουργίας για το εργατικό, κοινωνικό αλλά και λαϊκό επαναστατικό τραγούδι στην Ελλάδα, είναι η Μικρασιατική Καταστροφή, η δικτατορία του Ιωάννη Μεταξά, η Κατοχή, η Εθνική Αντίσταση, η Απελευθέρωση από τους Γερμανούς, ο εμφύλιος πόλεμος που ακολούθησε καθώς και η μετεμφυλιακή περίοδος. Τα περισσότερα εργατικά-λαϊκά τραγούδια στην Ελλάδα γράφτηκαν την περίοδο 1922 - 1967, από τους σημαντικούς μουσικούς πρωταγωνιστές της Σμύρνης και της Πόλης όπως οι Τούντας, Παπάζογλου, Σέμσης, Νταλγκάς, αλλά και οι Μάρκος Βαμβακάρης, Μπάτης, Χατζηχρήστος, Θεοδωράκης, Ρίτσος. Ο τελευταίος άλλωστε εμπνεύστηκε τον «Επιτάφιο», στη Θεσσαλονίκη, τον Μάιο του 1936. Τα εργατικά συνδικάτα της πόλης κατέβασαν τα μέλη τους στον δρόμο για να διαδηλώσουν, με αποτέλεσμα να επακολουθήσουν συγκρούσεις με την Αστυνομία. Ο φωτογραφικός φακός της εποχής αποτύπωσε μια μάνα να μοιρολογεί, στη μέση του δρόμου, πάνω από τον νεκρό γιο της. Ο ποιητής εμπνεύστηκε από το τραγικό γεγονός και γράφει το 1936 τον «Επιτάφιο», στον οποίον περιέχεται το ποίημα «Μέρα Μαγιού μού μίσεψες». Δύο χρόνια αργότερα, η δικτατορία του Μεταξά έκαψε αντίτυπα του βιβλίου κάτω από τους Στύλους του Ολυμπίου Διός. Ο «Επιτάφιος» όμως δεν έσβησε από τη μνήμη του ελληνικού λαού. Είκοσι χρόνια αργότερα, ο Γιάννης Ρίτσος στέλνει αντίτυπο του βιβλίου του από το Παρίσι όπου ζούσε τότε ο Μίκης Θεοδωράκης. Ο συνθέτης, συγκινημένος, μελοποιεί μερικά ποιήματα το ίδιο εκείνο απόγευμα. Ο μελοποιημένος «Επιτάφιος» πρωτοκυκλοφόρησε σε δίσκο το 1960 σε δύο εκτελέσεις. Ας ακούσουμε, λοιπόν, μελοποιημένο το «Μέρα Μαγιού μού μίσεψες». Τραγουδά, φυσικά, ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης. Τα σχόλια περιττεύουν. « Last Edit: 01 Feb, 2013, 17:13:37 by wings » Γιάννης Ρίτσος, Επιτάφιος (VIII) « Reply #9 on: 18 Jan, 2009, 17:42:59 » [Από τη σειρά Επιτάφιος (1936)] Γιάννης Ρίτσος, Επιτάφιος VIIΙ Πού πέταξε τ' αγόρι μου; πού πήγε; πού μ' αφήνει; Χωρίς πουλάκι το κλουβί, χωρίς νεράκι η κρήνη. Δεν έμενες, καρδούλα μου, στ' άσπρο μικρούλι σπίτι, να σ' έχω σαν αφέντη μου, να σ' έχω σαν σπουργίτι, Να ταΐζω σε στη φούχτα μου σπυρί - σπυρί τη ζωή μου και μες στον ίσκιο σου να ζω, καμαρωτό δεντρί μου. Καμιάς κοπέλας θησαυρό δε στάθηκες να πάρεις∙ έφευγες πάντα εμπρός λαμπρός και πάντα καβαλλάρης. Κ' είταν χαρά σου να σκορπάς, και δόξα σου να παίρνουν, ν' ανασηκώνεις απ' τη γης τα όσα βογγούν και γέρνουν. Κι όλα τα πλούτια σου, γλυκέ, στον κόσμο εχάριζές τα κι όλα τα χάρισες, κ' εμέ μ' αφήκες δίχως ζέστα. Γιε μου, δεν ξέρω αν πρέπει μου να σκύβω, να σπαράζω, για πρέπει μου όρθια να σταθώ, να σε χιλιοδοξάζω. Πότε τις χάρες σου, μια - μια, τις παίζω κομπολόι, πότε ξανά, λυγμό - λυγμό, τις δένω μοιρολόι. Από τη συγκεντρωτική έκδοση Ποιήματα [Α' Τόμος] (1978) « Last Edit: 21 Jul, 2009, 15:47:09 by wings » Γιάννης Ρίτσος & Μίκης Θεοδωράκης, Επιτάφιος (Πού πέταξε τ' αγόρι μου;) « Reply #10 on: 18 Jan, 2009, 17:47:38 » Βέλγιο, 1985: ο Μίκης Θεοδωράκης παρουσιάζει για μια ακόμη φορά τραγούδια από τον τον κύκλο «Επιτάφιος». Ας ακούσουμε από τη συναυλία αυτή μελοποιημένο και τροποποιημένο ένα τμήμα του σημερινού ποιήματος με τίτλο τον πρώτο στίχο («Πού πέταξε τ' αγόρι μου;»). Την ορχήστρα διευθύνει ο ίδιος ο συνθέτης και ερμηνεύει εξαιρετικά η Αλίκη Καγιαλόγλου. Υπενθυμίζω ότι η πρώτη εκτέλεση ήταν από τον Γρηγόρη Μπιθικώτση. « Last Edit: 21 Jul, 2009, 15:47:49 by wings » Γιάννης Ρίτσος, Επιτάφιος (XVII) « Reply #11 on: 19 Jan, 2009, 17:14:29 » [Από τη σειρά Επιτάφιος (1936)] Γιάννης Ρίτσος, Επιτάφιος XVII Βασίλεψες, αστέρι μου, βασίλεψε όλη η πλάση, κι ο ήλιος, κουβάρι ολόμαυρο, το φέγγος του έχει μάσει. Κόσμος περνά και με σκουντά, στρατός και με πατάει κ' εμέ το μάτι ουδέ γυρνά κι ουδέ σε παρατάει. Και δες, μ' ανασηκώνουνε χιλιάδες γιους ξανοίγω, μα, γιόκα μου, απ' το πλάγι σου δε δύνουμαι να φύγω. Όμοια ως εσένα μου μιλάν και με παρηγοράνε και την τραγιάσκα σου έχουνε, τα ρούχα σου φοράνε. Την άχνα απ' την ανάσα σου νοιώθω στο μάγουλο μου, αχ, κ' ένα φως, μεγάλο φως, στο βάθος πλέει του δρόμου. Τα μάτια μου σκουπίζει τα μια φωτεινή παλάμη, αχ, κ' η λαλιά σου, γιόκα μου, στο σπλάχνο μου έχει δράμει. Και να που ανασηκώθηκα∙ το πόδι στέκει ακόμα∙ φως ιλαρό, λεβέντη μου, μ' ανέβασε απ' το χώμα. Τώρα οι σημαίες σε ντύσανε. Παιδί μου, εσύ, κοιμήσου, και γω τραβάω στ' αδέρφια σου και παίρνω τη φωνή σου. Από τη συγκεντρωτική έκδοση Ποιήματα [Α' Τόμος] (1978) « Last Edit: 21 Nov, 2010, 11:18:52 by wings » Γιάννης Ρίτσος & Μίκης Θεοδωράκης, Επιτάφιος (Βασίλεψες, αστέρι μου) « Reply #12 on: 19 Jan, 2009, 17:38:52 » Από τη συναυλία «Τραγουδάμε την ποίηση» που έγινε το καλοκαίρι του 2008 στο αμφιθέατρο του πάρκου της Κατερίνης, ας ακούσουμε το «Βασίλεψες, αστέρι μου» όπως το μελοποίησε ο Μίκης Θεοδωράκης: Γιάννης Ρίτσος, Το τραγούδι τής αδελφής μου (Αδελφή μου, δεν είμαι πια ποιητής...) « Reply #13 on: 21 Jan, 2009, 16:51:08 » [Από τη σειρά Το τραγούδι τής αδελφής μου (1937)] Γιάννης Ρίτσος, Το τραγούδι τής αδελφής μου (απόσπασμα) Αδελφή μου, δεν είμαι πια ποιητής δεν καταδέχομαι νάμαι ποιητής. Είμαι ένα πληγωμένο μυρμήγκι που έχασε το δρόμο του μες στην απέραντη νύχτα. Αναδεύω την τέφρα των πυρπολημένων Απριλίων και δε βρίσκω μια σπίθα για ν' ανάψω την αρχαία θερμάστρα. Εσύ εζύγησες τους θησαυρούς των αιώνων μες στη λεπτή παλάμη σου. Εσύ εγκρέμισες τα όρη όπου αναπαύονταν οι ποιητές. Κ' εγώ δεν είμαι πια ποιητής. Το ξέρω, οι ποιητές δε ρυπαίνουν με δάκρυα τις κρυστάλλινες πολιτείες. Αγρυπνούν με το βλέμμα τους ίσο κι αθόλωτο για να μετρούν τις φρικιάσεις του φωτός και τους παλμούς του σύμπαντος. Όμως εγώ, αδελφή μου, αγρυπνώ μετρώντας τους παλμούς και την ανάσα σου. Στυλώνομαι, πύργος νυχτός, μες στην ακατανόητη βοή των διασταυρουμένων κεραυνών κι αγγίζω αδίστακτος τα ξίφη. Οι αψίδες του φωτός κατέρρευσαν κάτω απ' τα βλέφαρα σου. Τίποτ' άλλο δε ζει έξω απ' τον πένθιμο κύκλο που χαράζουν στην πλάση τα μάτια σου. Δε θέλω τα τύμπανα των θριάμβων να αναγγέλλουν τη δόξα μου μες στα δάση της άνοιξης. Το δικό σου χαμόγελο μου φτάνει. Η κρήνη των ματιών σου μπορεί να ποτίσει τη δίψα μου και ν' ανθίσει τη ζωή μου. Γιάννης Ρίτσος, Εαρινή συμφωνία (II) « Reply #14 on: 24 Jan, 2009, 17:49:42 » [Από τη σειρά Εαρινή συμφωνία (1937-1938)] Γιάννης Ρίτσος, Εαρινή συμφωνία ΙΙ Είχα κλείσει τα μάτια για ν' ατενίζω το φως. Τυφλός. Είχα κάψει τη φλόγα για ν' αναπνέω. Τις νύχτες αφουγκραζόμουν τους θρόους τής σιγής κ' η ανάσα του χαμόγελου δε γνώριζε τη μετάνοια. Να δακρύζω πάνω στα διάφανα χέρια μου από μια διάφανη χαρά που δεν επιθυμεί. Όχι θωπεία. Όχι όνειρο. Πιο πέρα. Εκεί που καταλύεται τ' όνειρο κι η φθορά έχει φθαρεί. Κ' ήρθες εσύ. Από τη συγκεντρωτική έκδοση Ποιήματα [Α' Τόμος] (1978) « Last Edit: 21 Jul, 2009, 15:50:43 by wings » ________________________________________