ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΗΘΗ ΚΑΙ ΕΘΙΜΑ ΠΑΣΧΑ

Addthis

ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΗΘΗ ΚΑΙ ΕΘΙΜΑ ΠΑΣΧΑ

 

Από το πρωί της Μεγάλης Πέμπτης οι γυναίκες καταγίνονται με το ζύμωμα. Ζυμώνουν τα καλιτσούνια (χειροποίητες τυρόπιτες με μαλάκα ή μυζήθρα, που παλιά γινόταν τηγανιστά και όχι στο φούρνο, όπως γίνεται σήμερα με τα  καλούμενα λυχναράκια), τα τσουρέκια και τις λαμπροκουλούρες. Η λαμπροκουλούρα δεν έχει στη μέση τρύπα, όπως τα μικρά κουλούρια σήμερα για λόγους οικονομίας και στο κέντρο της μπαίνουν κανονικά τρία κόκκινα αυγά, όσα και η Αγία τριάδα.

Το Πάσχα οι σύντεκνοι (= οι νονοί, οι συν τέκνο) πηγαίνουν στους βαφτισιμιούς τους το κουλούρι της  Λαμπρής, κόκκινα αυγά και το κερί της Ανάστασης (ένα άσπρο κερί).

 

Από το πρωί της Μεγάλης Πέμπτης οι γυναίκες καταγίνονται και με το βάψιμο των αυγών, που παλιά αυτό γινόταν από τα χρώματα των λουλουδιών, κυρίως της κόκκινης παπαρούνας.  Μάλιστα πάνω στα αυγά, πριν τα βάψουν, κολλούσαν και μικρά άνθη και έτσι τα σχέδιά τους αποτυπωνόταν επάνω. Τα κόκκινα αυγά είναι είτε σε ανάμνηση του χυμένου αίματος του Χριστού από τη λόγχη του Ρωμαίου στρατιώτη είτε γιατί το χρώμα αυτό αποτελεί έκφραση χαράς λόγω της ερχόμενης άνοιξης και της Ανάστασης του Κυρίου.

 

Η ΦΟΥΝΑΡΑ ΚΑΙ ΤΟ ΚΑΨΙΜΟ ΤΟΥ ΙΟΥΔΑ

 Πριν την Ανάσταση (κατά τη διάρκεια της Σαρακοστής) όλα τα παιδιά του χωριού μαζεύουν ξύλα και τα αφήνουν στο προαύλιο της εκκλησίας. Την παραμονή της Ανάστασης σχηματίζουν ένα μεγάλο σωρό από τα ξύλα  (την λεγόμενη φουνάρα, φουνάρα = η μεγάλη φωτιά ή φλόγα, προφανώς από το φως, φωτιά) και στην κορυφή έχουν ένα σκιάχτρο που υποτίθεται ότι είναι ο Ιούδας και την ώρα που ο παπάς λέει το ΧΡΙΣΤΟΣ ΑΝΕΣΤΗ βάζουν φωτιά και καίνε τον Ιούδα. Η καμπάνα του χωριού χτυπά και πέφτουν πυροβολισμοί (ένα κακό έθιμο).

 ΤΟ ΣΗΜΑΝΤΗΡΙ ΚΑΙ Η ΜΙΚΡΗ ΦΟΥΝΑΡΑ

 Παλιά ο επίτροπος της κάθε εκκλησίας δυο ώρες πριν την Ανάσταση έπαιρνε ένα σήμαντρο και κτυπώντας το γυρνούσε από γειτονιά σε γειτονιά, για να ξυπνήσει-προσκαλέσει τους πιστούς για τη Θεια λειτουργία - ΑΝΑΣΤΑΣΗ. Φεύγοντας οι πιστοί από το σπίτι, για να πάνε στην εκκλησία και να ακούσουν το «Χριστός Ανέστη» ανάβουν στην αυλή μια μικρή φωτιά (μικρή φουνάρα) για κάψιμο του Ιούδα του σπιτιού, πάνω από την οποία περνούν όλοι, μικροί μεγάλοι, κάνοντας  ταυτόχρονα  το σταυρό τους και μια ευχή, δηλαδή λέγοντας π.χ. «Έτσι να καούν και οι δικοί μας προδότες και εχθροί!».

  ΤΟ ΑΜΙΛΗΤΟ ΦΩΣ

 Μόλις πει ο παπάς το «δεύτε λάβετε φως»,  πολλοί με ένα κερί ή φαναράκι μεταφέρουν το άγιο φως στο σπίτι τους αμίλητοι ( μόλις πάρουν το φως και μέχρι να πάνε το σπίτι δεν λένε καμιά λέξη), πιστεύοντας ότι έτσι θα γίνει κάτι καλό στο σπιτικό τους ή ότι έτσι θα φύγουν οι δαίμονες.

Tα κάλαντα των παθών

Τα Κάλαντα, το «Λάζαρε πες μας τι είδες..», λέγονται το πρωί του Σαββάτου του Λαζάρου και αναφέρονται στην Ανάσταση του Λαζάρου. Επίσης το πρωί της Μεγάλης Παρασκευής λέγεται και το μοιρολόι «Σήμερα μαύρος ουρανός.» , που αναφέρεται στη σταύρωση του Χριστού.

Τα κάλαντα αυτά λέγονται συνήθως από σχολικές ομάδες. Συνάμα δυο κορίτσια ή ένα αγόρι και ένα κορίτσι κρατούν ένα στεφάνι που έχει πλεχθεί με τα ωραιότερα λουλούδια της εποχής και αυτό κατόπιν αποτίθεται με μεγάλο σεβασμό είτε στον ΕΠΙΤΑΦΙΟ είτε στον τάφο του πρόσφατα νεκρού της ενορίας.

ΕΠΙΤΑΦΙΟ

 

 

 

Το Θάψιμο του αυγού στη Θράκη

 Ένα έθιμο από τη Θράκη, σχετιζόμενο με την πίστη στην αναγεννητική δύναμη του αβγού, σε συνδυασμό με τη χριστιανική ανάσταση, διέσωσε η Ελπινίκη Σαραντή:

"Το πρωί της Καθαράς Δευτέρας, άνδρες με χρωματιστές "σερβέτες" στο κεφάλι, έβραζαν ένα αβγό, το κρεμούσαν με σπάγκο σε μία λάτα και περπατούσαν σιγά-σιγά. Έψαλλαν νεκρώσιμα, μοιρολογούσαν, έλεγαν του Χριστού το τραγούδι και το έκλαιγαν σαν να πήγαιναν πεθαμένο. Μπροστά πήγαινε ένας καθισμένος επάνω σε γάιδαρο. Γύριζαν όλο το χωριό και ύστερα ανέβαιναν σε ένα ύψωμα, που το έλεγαν Τουρμπέ. Εκεί το παραχώνανε. Στη Δεύτερη Ανάσταση, πήγαιναν το ξεπαράχωναν και ύστερα διασκέδαζαν με κρασί και τραγούδια".

  Το θάψιμο του αβγού συμβόλιζε την ταφή του Χριστού, ενώ όταν αυτό ξαναρχόταν στο φως, οι χωρικοί γιόρταζαν την ανάσταση του Ιησού. Πάντως, τα πασχαλινά αυγά δεν είχαν πάντα χαρμόσυνο κόκκινο χρώμα. Στα σπίτια όπου πενθούσαν, βάφονταν μαύρα.

 

 

ΤΟ ΚΡΕΜΑΣΜΑ ΤΟΥ ΑΥΓΟΥ -   [ΧΩΡΙΟ ΣΤΡΥΜΗ]

 Στη Στρύμη, χωριό του Δήμου Σαπών, μας υποδέχτηκε η Πρόεδρος του Συλλόγου Γυναικών κ. Σισμάνη Έλλη, που μας μίλησε για το έθιμο και τη σημασία του. Αξίζει να σημειώσουμε ότι η κυρία Έλλη συγκινήθηκε με την παρουσία μας, γιατί όπως μας είπε: "Εδώ στο χωριό μας δεν υπάρχουν πλέον παιδιά, το σχολείο είναι κλειστό χρόνια τώρα και ο ερχομός μας ζωντάνεψε το χώρο του παλιού σχολείου, που είναι σήμερα η έδρα του Συλλόγου.''

ΤΟ ΕΘΙΜΟ

 Μερικές γυναίκες, ντυμένες με παραδοσιακές στολές, ήταν καθισμένες στα γόνατα σε κύκλο. Μια άλλη γυναίκα κρατούσε ένα μακρύ καλάμι με μια κόκκινη κορδέλα, στην οποία ήταν περασμένο ένα βρασμένο, ξεφλουδισμένο αυγό. Το καλάμι δεν έπρεπε να μένει σταθερό αλλά να κινείται κυκλικά πάνω από τα κεφάλια των γυναικών. Οι γυναίκες με τα χέρια δεμένα πίσω τους, προσπαθούσαν να πιάσουν το αυγό με το στόμα.

Διασκεδάσαμε πολύ βλέποντας τις αστείες κινήσεις που έκαναν στην προσπάθειά τους να πιάσουν τ’ αυγό. Καλότυχη είναι αυτή που κατορθώνει τελικά ν ’ αρπάξει τ’ αυγό.

Το πιάσιμο του αυγού με το στόμα σημαίνει το σφράγισμα του στόματος με την αρχή της Σαρακοστής και μέχρι την ελευθέρωσή του, την ημέρα του Πάσχα, με το κόκκινο αυγό. Δηλώνει δηλαδή το ξεκίνημα της νηστείας, που σύμφωνα με τη θρησκεία μας πρέπει να κρατήσουμε όλο αυτό το διάστημα.

Η χαρά μας έγινε μεγαλύτερη όταν η κυρία Έλλη μας πρότεινε ν ’αναβιώσουμε κι εμείς με τη σειρά μας το έθιμο αυτό. Νομίσαμε όλοι ότι θα το καταφέρουμε αμέσως. Όμως γελαστήκαμε! Ήταν αρκετά δύσκολο αλλά και πολύ διασκεδαστικό..

 

ΤΟ ΚΑΨΙΜΟ ΤΟΥ ΙΟΥΔΑ ΚΑΙ ΩΜΟΠΛΑΤΟΣΚΟΠΙΑ

Στη συνέχεια, σε πολλές περιοχές της Βόρειας Ελλάδας, ακολούθησε η ρίψη στην πυρά ομοιώματος του Ιούδα ή του Οβριού. Το έθιμο, που απαντάται ακόμη και σήμερα σε ορισμένες περιοχές, αποτελεί ένδειξη αγανάκτησης των πιστών για την πράξη προδοσίας του Ιούδα.

Πάντως, ελληνικό Πάσχα χωρίς τον παραδοσιακό οβελία δεν νοείται. Στα χωριά η σφαγή του οβελία ακολουθεί συγκεκριμένο τελετουργικό, συμβολίζοντας τη θυσία του Χριστού. Μάλιστα, στις ορεινές περιοχές της Βόρειας Ελλάδας δεν έχει υποχωρήσει ακόμη η πίστη ότι το πασχαλινό αρνί διαθέτει προφητικές δυνάμεις, οπότε οι χωρικοί και ιδιαίτερα οι βοσκοί, επιδίδονται στην "ωμοπλατοσκοπία", προφητεύοντας το μέλλον, με "οδηγό" την πλάτη του σφάγιου.

Ο ενθουσιασμός για την Ανάσταση δεν εκφράζεται μόνο με το τσούγκρισμα των αυγών και το εορταστικό φαγοπότι, αλλά περιγράφεται και στα δημώδη τραγούδια, που διασώθηκαν από τη λήθη του χρόνου περνώντας από στόμα σε στόμα.

"Τώρα Μεγάλη Πασχαλιά, τώρα καλός μας χρόνος

τώρα η γης στολίζεται μ' εννιά λογιώ λουλούδια

με πράσινα με κόκκινα, με αξιά και με γαλάζια

Σήμερα Χριστός Ανέστη και στους ουρανούς ευρέθη".

   Ο εθιμικός κύκλος του Πάσχα συνήθως κλείνει την Κυριακή του Θωμά, που ονομάζεται και "Αντίπασχα". Παλιότερα, όταν το αδράχτι ήταν ακόμη το κύριο αντικείμενο εργασίας για την Ελληνίδα νοικοκυρά, η Δευτέρα που ακολουθούσε την Κυριακή του Θωμά αποκαλείτο "αδραχτανάσταση" και σηματοδοτούσε την επανέναρξη των συνηθισμένων εργασιών.

Ωστόσο, σε πολλές περιοχές της Ελλάδας υπάρχουν αξιόλογα έθιμα και για την εβδομάδα της διακαινησίμου (την επομένη μετά την Ανάσταση). Αυτές τις μέρες στην ανατολική Μακεδονία και Θράκη συνηθίζονται οι περιφορές εικόνων στα χωριά και τους αγρούς με σκοπό την ευλογία του χωριού και των αγρών του για την εξασφάλιση υγείας και πλούσιας σοδειάς. Σε αυτή την περίπτωση, η εορταστική πασχαλινή περίοδος λήγει με τον εορτασμό του αγίου Γεωργίου, γιορτή με ιδιαίτερη ποιμενική σημασία.

 

ΤΑ ΑΕΡΟΣΤΑΤΑ ΤΗΣ ΛΑΜΠΡΗΣ ΣΤΟ ΛΕΩΝΙΔΙΟ

Μοναδικό στην Ελλάδα είναι και το έθιμο των αερόστατων της Λαμπρής, που συναντάται μόνο στο Λεωνίδιο της Αρκαδίας. Τη νύχτα της Ανάστασης, αμέσως μετά το "Χριστός Ανέστη" δεκάδες πιστοί, στην πλειοψηφία τους νεαρής ηλικίας, κατευθύνονται σε ένα ξέφωτο που βρίσκεται σε ένα μικρό λοφίσκο.

Εκεί έχουν από νωρίς δημιουργήσει παράξενες κατασκευές, που μοιάζουν με μικρά αερόστατα και έχουν ενσωματωμένη μια ειδική θήκη, όπου υπάρχει ένα μικρό κερί. Οι νέοι ανάβουν τα κεριά και αφήνουν τα αερόστατα ελεύθερα. Αυτά, λόγω της άνωσης του αέρα, αλλά και της ζέστης που δημιουργεί η φλόγα του κεριού, αρχίζουν να ανυψώνονται στον ουρανό. Το θέαμα που παρουσιάζεται είναι εντυπωσιακό. Εκατοντάδες φωτάκια βρίσκονται στον αέρα και ταξιδεύουν, μέχρι να σβήσουν τα κεριά, συναγωνιζόμενα τα αστέρια της εαρινής νύχτας.